LÀM SAO ĐỂ BIẾT TRẺ CÓ NĂNG KHIẾU?

Tháng 15, Mười

“Anh có nghe những gì thằng bé vừa nói không?” Nhiều bậc phụ huynh nhận định bất cứ từ nào trẻ thốt ra hoặc bất cứ nét nguệch ngoạc nào trẻ vẽ nên cũng đều là bằng chứng cho thấy con họ có tài. Mặc dù đối với đa số trường hợp, chúng ta không thể nhận biết trẻ có năng khiếu hay không cho đến tuổi đến trường, nhưng một vài dấu hiệu tài năng có thể bộc lộ từ rất sớm.

Ví dụ, Ben Hellerstein ở Larchmont, New York, một đứa bé thông minh, có thể đọc các sách về người thật việc thật, phi hư cấu và ghi nhớ các sự việc, sự kiện khi vừa lên 4. Mẹ của bé ước rằng cô đã nhận ra sự vượt trội trong học tập của con vào thời điểm đó. “Nếu thế, thằng bé có thể đã nhận được sự hỗ trợ cần thiết ở trường sớm hơn, và năm đầu tiên đi học đã không có nhiều điều đáng buồn đến vậy,” người mẹ chia sẻ.

Mẹ của Ben đã học được một điều mà các nhà sư phạm đã biết: nhận định một đứa trẻ là tài năng không có nghĩa là bạn được quyền khoe khoang, mà quan trọng là giúp trẻ có được sự giáo dục phù hợp nhất.

Dấu hiệu tài năng ở trẻ mẫu giáo

Trẻ từ 2 đến 4 tuổi có thể có năng khiếu nếu biểu hiện một số đặc điểm sau đây:

Có một năng khiếu cụ thể, như khiếu nghệ thuật hoặc một sự thoải mái khác thường khi tiếp xúc với các con số. Ví dụ, trẻ vẽ được những bức tranh có độ chân thực đáng kinh ngạc hay có thể thao tác, xử lý các con số trong đầu.

Đạt đến các cột mốc phát triển quan trọng trước các bạn cùng trang lứa.

Phát triển ngôn ngữ vượt trội, như vốn từ phong phú hoặc khả năng đặt câu hoàn chỉnh sớm hơn nhiều so với những đứa trẻ khác cùng tuổi.

Luôn luôn hiếu kỳ và dường như không bao giờ ngừng đặt các câu hỏi.

Cực kỳ hiếu động (dù không hiếu động thái quá). Nếu trẻ mắc chứng tăng động thường có quãng chú ý ngắn thì trẻ có năng khiếu lại có thể dành sự tập trung cho một việc trong những khoảng thời gian dài, biểu lộ sự hăng hái, say mê đối với các sở thích của mình và thích được thử thách với các hoạt động khó.

Có trí tưởng tượng sinh động. Trẻ có năng khiếu thường sáng tạo ra và tập trung sự chú ý vào một mạng lưới rộng lớn, phức tạp với những người bạn tưởng tượng.

Có khả năng ghi nhớ các sự việc, sự kiện dễ dàng và có thể nhớ lại những thông tin khó, bí ẩn trên chương trình tivi, phim ảnh hoặc sách vở.

Các dấu hiệu biểu hiện tài năng khác có thể khó nhận thấy hơn. Một số trẻ có năng khiếu nhận thức được mình “khác biệt” so với các bạn cùng trang lứa. Điều này có thể khiến trẻ cảm thấy bị cô lập và đơn độc, từ đó không cởi mở với mọi người. Như vậy, trẻ dễ trở thành mục tiêu bắt nạt của các bạn.

Trẻ có thể trải qua sự tuyệt vọng cao độ vì khả năng suy nghĩ vượt nhanh hơn khả năng diễn tả tâm trạng, cảm xúc bằng lời hoặc về mặt thể chất. Nếu trẻ biểu hiện giận dữ hoặc tuyệt vọng một cách bất thường, bạn nên xin lời khuyên của một chuyên gia trong lĩnh vực sức khỏe tinh thần.

Kiểm tra tài năng của trẻ

Dù bạn có thể muốn biết con mình có năng khiếu hay không, nhưng hầu hết trẻ em không cần bài kiểm tra tài năng trước khi vào tiểu học. Tuy nhiên, bạn cũng nên tham khảo ý kiến của một chuyên gia về sức khỏe tinh thần nếu trẻ có biểu hiện chán nản khác thường khi ở trường hoặc xuất hiện các dấu hiệu có vấn đề về cảm xúc hoặc giao tiếp xã hội, chẳng hạn như ưu tư, lo lắng dữ dội, không chịu đến trường hoặc tham gia các hoạt động khác hay gặp ác mộng nhiều đêm liền.

Nếu trẻ đã vào mẫu giáo, hãy trò chuyện với giáo viên hoặc hiệu trưởng của trường để tìm hiểu xem nhà trường có liên kết với các chuyên gia về sức khỏe tinh thần, những người chuyên làm việc với trẻ em có năng khiếu hay không.

Nếu trẻ chưa đi học hoặc nhà trường không tiếp nhận các mối bận tâm của bạn, hãy đề nghị bác sĩ của trẻ giới thiệu một nhà tâm lý học trẻ em để tiến hành các bài kiểm tra tài năng. Một cuộc kiểm tra tư nhân có thể khá đắt – vài ngàn đô la hoặc hơn. Kiểm tra bảo hiểm y tế xem chính sách bảo hiểm có bao gồm khoản phí này hay không.

Trẻ khoảng 3 tuổi có thể thực hiện được các bài kiểm tra IQ (Intelligence Quotient: chỉ số thông minh) và kiểm tra tài năng. Trẻ có IQ bằng hoặc hơn 130 thường được xem là có năng khiếu (trí thông minh trung bình là từ 85 đến 115). Đôi khi một đứa trẻ có IQ 120 là đủ tiêu chuẩn để học lớp năng khiếu.

Ngày nay, IQ thường chỉ là một trong nhiều nhân tố được hướng đến để nhận định một đứa trẻ có năng khiếu hay không. Thường thì các bậc phụ huynh và thầy cô giáo sẽ được yêu cầu ghi lại ấn tượng về trẻ, và dữ liệu đó sẽ được xem xét cùng với kết quả kiểm tra.

Khi năng khiếu của trẻ khó nhận biết

Bạn có thể ngạc nhiên khi biết rằng một đứa trẻ có thể có tài năng lẫn thiểu năng học tập. Trong hầu hết trường hợp, chúng ta nhận biết được sự thiếu khả năng này nhưng lại không phát hiện ra năng khiếu. Người ta cũng thường bỏ sót năng khiếu của trẻ thuộc các dân tộc thiểu số, trẻ có hoàn cảnh bất lợi và tiếng Anh không phải là ngôn ngữ mẹ đẻ.

Nếu con bạn rơi vào bất kỳ trường hợp nào ở trên, tốt nhất bạn nên tìm một chuyên gia tâm lý nhạy bén với các vấn đề này. Bên cạnh đó, bạn cũng cần đề nghị thầy cô giáo quan sát trẻ và tìm kiếm những năng khiếu mà các bài kiểm tra thông thường không phát hiện được.

Để tìm các nguồn thông tin khác dành cho bố mẹ của các trẻ em có năng khiếu, hãy vào trang web của National Association for Gifted Children (Hiệp hội Trẻ em Năng khiếu Quốc gia).

Jill Levey